భారత రక్షణ రంగంలో, విమానయాన సంస్థ ల ద్వారా కొత్త అధ్యాయానికి నాంది పలికారు. భారతదేశ రక్షణ రంగంలో ఇటీవల ఎక్కువగా చర్చకు వస్తున్న పేర్లలో సీ-295 సైనిక రవాణా విమానం ఒకటి. గుజరాత్‌లోని వడోదరలో తయారైన తొలి సీ-295 విమానం విజయవంతంగా విమానయానం పరీక్షలు పూర్తి చేయడంతో దేశవ్యాప్తంగా ఈ ప్రాజెక్టుపై ఆసక్తి పెరిగింది. అయితే ఈ సందర్భంగా సాధారణ ప్రజల్లో ఒక సందేహం కూడా వ్యక్తమవుతోంది. సీ-295 పూర్తిగా స్వదేశీ విమానమా….? లేక విదేశీ సాంకేతికతతో తయారైన విమానమా…? అనే ప్రశ్నకు స్పష్టమైన సమాధానం అవసరం.
వాస్తవానికి సీ-295 పూర్తిగా భారతదేశం రూపకల్పన చేసిన విమానం కాదు. దీనిని స్పెయిన్‌కు చెందిన ఎయిర్‌బస్ సంస్థ అభివృద్ధి చేసింది. విమానం నమూనా, సాంకేతిక రూపకల్పన, ధృవీకరణలు అన్నీ ఎయిర్‌బస్ సంస్థవే. అయితే ఈ విమానాల తయారీ ప్రక్రియలో భారతదేశం కీలక భాగస్వామిగా మారింది. అందుకే దీనిని పూర్తిగా విదేశీ విమానం అని కూడా చెప్పలేం.
C-295 ప్రాజెక్టు ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఇది కేవలం విమానాల కొనుగోలు ఒప్పందం మాత్రమే కాదు. సాంకేతిక బదిలీ, దేశీయ తయారీ సామర్థ్యాల పెంపు, ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యం వంటి అనేక అంశాలను కలిగి ఉన్న సమగ్ర కార్యక్రమం. ఎయిర్‌బస్ సంస్థతో కలిసి టాటా అడ్వాన్స్‌డ్ సిస్టమ్స్ ఈ విమానాల తయారీలో భాగస్వామ్యం కావడం భారత రక్షణ రంగ చరిత్రలో ఒక కీలక మలుపుగా చెప్పవచ్చు.
ఇప్పటివరకు భారతదేశంలో యుద్ధవిమానాలు, హెలికాప్టర్ల తయారీలో ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలే ప్రధాన పాత్ర పోషించాయి. కానీ సీ-295 ప్రాజెక్టు ద్వారా తొలిసారిగా ఒక ప్రైవేట్ భారతీయ సంస్థ పూర్తి స్థాయి సైనిక విమాన తయారీలో భాగస్వామి కావడం విశేషం. ఇది రాబోయే రోజుల్లో భారత విమాన తయారీ రంగానికి కొత్త అవకాశాలను తెరవనుంది.
ఈ ప్రాజెక్టు వల్ల వేలాది దేశీయ చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలకు కూడా అవకాశాలు లభిస్తున్నాయి. విమానంలో ఉపయోగించే అనేక భాగాలు భారతీయ సంస్థల ద్వారా తయారవుతున్నాయి. దీంతో కేవలం ఒక విమానం తయారీనే కాకుండా, దేశంలో ఒక సంపూర్ణ వైమానిక పారిశ్రామిక వ్యవస్థ ఏర్పడే పరిస్థితులు కనిపిస్తున్నాయి. ఇది ఉపాధి అవకాశాల పెరుగుదలతో పాటు సాంకేతిక నైపుణ్యాల అభివృద్ధికి కూడా దోహదపడుతుంది.
అయితే సీ-295ను పూర్తిగా స్వదేశీ విమానం అని ప్రచారం చేయడం వాస్తవ పరిస్థితిని ప్రతిబింబించదు. ఎందుకంటే విమానం వెనుక ఉన్న అసలు సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ఇంకా విదేశీ సంస్థదే. విమానం రూపకల్పన, ఇంజిన్ సాంకేతికత, అనేక కీలక వ్యవస్థలు విదేశీ మూలాల నుంచే వస్తున్నాయి. అందువల్ల దీనిని “మేడ్ ఇన్ ఇండియా” అని పిలవవచ్చు గానీ “డిజైన్డ్ ఇన్ ఇండియా” అని చెప్పడం సరికాదు. అయితే ఈ వాస్తవం సీ-295 ప్రాజెక్టు ప్రాముఖ్యతను ఏమాత్రం తగ్గించదు. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు కూడా ఒకే రోజులో పూర్తి స్వదేశీ సామర్థ్యాలను సాధించలేదు. సాంకేతిక భాగస్వామ్యాలు, సంయుక్త తయారీ కార్యక్రమాలు, సాంకేతిక బదిలీ ఒప్పందాల ద్వారానే తమ సామర్థ్యాలను పెంచుకున్నాయి. భారతదేశం కూడా ఇప్పుడు అదే మార్గంలో ముందుకు సాగుతోంది.
ప్రస్తుతం దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసిన తేజస్ యుద్ధవిమానం, ధృవ్ హెలికాప్టర్ వంటి ప్రాజెక్టులు భారత శాస్త్రవేత్తల సామర్థ్యానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తున్నాయి. సీ-295 వంటి సంయుక్త తయారీ ప్రాజెక్టులు ఈ స్వదేశీ ప్రయత్నాలకు అదనపు బలం చేకూర్చే అవకాశముంది. విదేశీ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అధ్యయనం చేస్తూ, తయారీ అనుభవాన్ని పెంచుకుంటూ, భవిష్యత్తులో మరింత అధునాతన స్వదేశీ విమానాల రూపకల్పనకు మార్గం సుగమం అవుతుంది.
రక్షణ రంగంలో స్వావలంబన అనేది కేవలం ఒక ఉత్పత్తిని దేశంలో తయారు చేయడమే కాదు. దానికి అవసరమైన నైపుణ్యం, పారిశ్రామిక మౌలిక వసతులు, సరఫరా వ్యవస్థలు, పరిశోధన సామర్థ్యాలు దేశంలో పెరగడం కూడా అంతే ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆ దిశగా చూస్తే సీ-295 ప్రాజెక్టు ఒక సాధారణ విమాన తయారీ కార్యక్రమం కాదు. ఇది భారత రక్షణ పారిశ్రామిక రంగానికి పునాది వేస్తున్న వ్యూహాత్మక కార్యక్రమం.
భవిష్యత్తులో పూర్తిగా భారతదేశం రూపకల్పన చేసి, భారతదేశంలోనే తయారు చేసే భారీ రవాణా విమానాలు, సైనిక వేదికలు ప్రపంచ మార్కెట్లో పోటీ పడాలంటే సీ-295 వంటి ప్రాజెక్టులు ఎంతో కీలకం. అందుకే ఈ విమానాన్ని కేవలం ఒక సైనిక రవాణా సాధనంగా కాకుండా, భారత రక్షణ స్వావలంబన ప్రయాణంలో ఒక మైలురాయిగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.
ముగింపు: “సీ-295 పూర్తిగా స్వదేశీ విమానం కాకపోయినా, స్వదేశీ సామర్థ్యాల నిర్మాణానికి బలమైన పునాది. విదేశీ సాంకేతికతను స్వీకరిస్తూ, దేశీయ తయారీ శక్తిని పెంచుకుంటూ, రక్షణ స్వావలంబన వైపు భారత్ వేస్తున్న మరో కీలక అడుగు ఇది.”
