ప్రస్తుతం పశ్చిమాసియా (Middle East) లో ముదురుతున్న రాజకీయ, సైనిక ఉద్రిక్తతలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా మరో అతి పెద్ద ఆర్థిక సంక్షోభానికి దారితీసేలా కనిపిస్తున్నాయి. ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ వివాదం కేవలం ఆ రెండు దేశాలకే పరిమితం కాకుండా, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి అత్యంత కీలకమైన హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) ని చుట్టుముట్టడం ఇప్పుడు ప్రపంచ దేశాలను వణకిస్తోంది. ఇరాన్ భద్రతా మండలి ఈ జలసంధి నిర్వహణకు ప్రత్యేక విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేయడం, నౌకలపై అదనపు రుసుములు వసూలు చేయాలని యోచించడం అంతర్జాతీయంగా చమురు సరఫరా చైన్ ను దెబ్బతీస్తోంది. గతంలో రోజుకు సగటున 90 నౌకలు ప్రయాణించిన ఈ వ్యూహాత్మక మార్గంలో, ఇప్పుడు కేవలం 5 నౌకలు మాత్రమే తిరుగుతున్నాయని బ్రిటన్ విదేశాంగ శాఖ గణాంకాలు పరిస్థితి తీవ్రతకు అద్దం పడుతున్నాయి.
భౌగోళికంగా ఒమన్ మరియు ఇరాన్ దేశాల మధ్య ఉండే ఒక సన్నని సముద్ర మార్గమే “హార్ముజ్ జలసంధి”. దీని అత్యంత తక్కువ వెడల్పు కేవలం 39 కిలోమీటర్లు మాత్రమే అయినప్పటికీ, ప్రపంచ ఇంధన అవసరాలను తీర్చడంలో దీనిదే సింహభాగం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వినియోగించే ముడి చమురులో (Crude Oil) దాదాపు 20% నుండి 25% వరకు ఈ జలసంధి గుండానే రవాణా అవుతుంది. సౌదీ అరేబియా, యూఏఈ, కువైట్, ఇరాక్ వంటి అగ్రశ్రేణి చమురు ఉత్పాదక దేశాలు (OPEC) తమ ఎగుమతుల కోసం ఈ మార్గంపైనే ఆధారపడతాయి. ఇప్పుడు ఈ మార్గంలో ఇరాన్ ఆంక్షల వల్ల నౌకల రాకపోకలు నిలిచిపోవడంతో ఆసియా దేశాలకు చేరాల్సిన చమురు, ఆఫ్రికాకు వెళ్లాల్సిన ఎరువుల సరఫరా స్తంభించిపోయింది. ఫలితంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 45 మిలియన్ల మంది తీవ్ర ఆహార సంక్షేభంలోకి నెట్టివేయబడే ప్రమాదం ఉందని వరల్డ్ ఫుడ్ ప్రోగ్రామ్ (WFP) హెచ్చరించడం గమనార్హం.
”ఎక్కడో డేగ వాలితే… ఇక్కడ ఇల్లు కూలిందన్నట్టు” గా ఉంది. పశ్చిమాసియాలోని “హార్ముజ్ జలసంధి”లో కొన్ని దేశాల మధ్య జరుగుతున్న యుద్ధ వాతావరణం, ఎక్కడో వేల కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న సామాన్య భారతీయుడి వంటగది బడ్జెట్ను, నిత్యావసరాల ధరలను ఎలా శాసిస్తుందో చెప్పడానికి ఈ సామెత చక్కగా సరిపోతుంది.
ఈ అంతర్జాతీయ ఇంధన సంక్షోభం భారతదేశంపై కూడా తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపిస్తూ ఉంది. ఎందుకంటే భారత్ తన ముడి చమురు అవసరాలలో దాదాపు 80-85% శాతం దిగుమతుల ద్వారానే కొనసాగిస్తుంది. “హార్ముజ్ జలసంధి” మూతపడితే అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో “బ్రెంట్ క్రూడ్” ధరలు ఒక్కసారిగా ఆకాశాన్ని తాకుతాయి. ముడి చమురు ధర ఒక్క డాలర్ పెరిగినా, అది భారత్లో లీటర్ పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలపై చాలా భారాన్ని పెంచుతుంది. రవాణా ఖర్చులు పెరిగితే నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు పెరిగి, దేశంలో ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) తీవ్ర రూపం దాల్చుతుంది. దీనికి తోడు, దిగుమతుల కోసం ఎక్కువ మొత్తంలో డాలర్లను చెల్లించాల్సి రావడం వల్ల దేశీయ కరెన్సీ అయిన “రూపాయి” విలువ అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో క్షీణించి, దేశ వాణిజ్య లోటు (Current Account Deficit) పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.
అయితే, ఇలాంటి అత్యవసర పరిస్థితులను ఎదుర్కొనేందుకు భారతదేశం ముందస్తు వ్యూహంతో “వ్యూహాత్మక చమురు నిల్వలను” (Strategic Petroleum Reserves – SPR) ఏర్పాటు చేసుకుంది. ప్రస్తుత లెక్కల ప్రకారం, భారతదేశం వద్ద విశాఖపట్నం, మంగళూరు, పాడూరులలోని భూగర్భ గుహల్లో భద్రపరిచిన చమురు నిల్వలు, దేశీయ చమురు శుద్ధి కర్మాగారాలు (Refineries) తమ వద్ద ఉన్న ముడి చమురు నిల్వలు మూలంగా, అంతర్జాతీయంగా సరఫరా పూర్తిగా నిలిచిపోయినా భారత్ దాదాపు 74 రోజులకు పైగా తట్టుకోగలదు. ఈ ముందస్తు పటిష్ట వ్యూహమే ప్రపంచ దేశాలు సంక్షోభంలో ఉన్నా భారత్ స్థిరంగా నిలబడటానికి ప్రధాన కారణం.
రష్యా-ఉక్రెయిన్ సంక్షోభం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి భారతదేశం రష్యా నుండి పెద్ద ఎత్తున రాయితీ (Discount) ధరకే ముడి చమురును కొనుగోలు చేస్తోంది. దీనిపై అమెరికా మరియు పాశ్చాత్య దేశాల నుండి మొదట్లో తీవ్ర ఒత్తిడి వచ్చినప్పటికీ, భారతదేశంపై అమెరికా నేరుగా ఎలాంటి ఆర్థిక ఆంక్షలు (Sanctions) విధించలేదు. దీనికి ప్రధాన కారణం చైనా ఫ్యాక్టర్. ఇండో-పసిఫిక్ రీజియన్లో చైనా దూకుడుకు అడ్డుకట్ట వేయాలంటే అమెరికాకు ‘క్వాడ్’ (QUAD) కూటమిలో భారతదేశం అత్యంత కీలకమైన వ్యూహాత్మక భాగస్వామి. ఇలాంటి తరుణంలో చమురు కొనుగోళ్ల పేరుతో భారత్పై ఆంక్షలు విధిస్తే, అది ఇరు దేశాల రక్షణ సంబంధాలను దెబ్బతీస్తుందని, తద్వారా చైనాకు మరింత లాభం చేకూరుతుందని అమెరికాకు బాగా తెలుసు.
రష్యా చమురు ఆదాయాన్ని నియంత్రించడానికి అమెరికా మరియు జి-7 దేశాలు విధించిన “ఒక బారెల్కు 60 డాలర్ల పరిమితి” (Price Cap) లోబడే భారత్ ఎక్కువ శాతం కొనుగోళ్లు జరుపుతోంది. ఒకవేళ అమెరికా ఒత్తిడి తెచ్చి భారత్ ను, రష్యా నుండి ఆయిల్ కొనకుండా ఆపితే, భారత్ మళ్లీ పశ్చిమాసియా చమురుపై ఆధారపడాల్సి వస్తుంది. దీనివల్ల అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడి చమురుకు విపరీతమైన డిమాండ్ పెరిగి, బారెల్ ధర 150 డాలర్ల మార్కును దాటిపోతుంది. ఇది అమెరికాతో పాటు ప్రపంచ దేశాలన్నింటిలో తీవ్ర ఆర్థిక మాంద్యానికి దారితీస్తుంది. అందుకే, భారత్, రష్యా ఆయిల్ కొనడమే అంతర్జాతీయ మార్కెట్ స్థిరత్వానికి మరియు గ్లోబల్ ఎకానమీకి మంచిదని అమెరికా అంతర్గతంగా అంగీకరిస్తోంది.
ముగింపు: భారతదేశం ఎప్పుడూ తన వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని (Strategic Autonomy) గట్టిగా సమర్థించుకుంటూ వస్తోంది. “మన దేశ జనాభా అవసరాలు, దేశ ఆర్థిక ప్రయోజనాలే మనకు ముఖ్యం” అని భారత విదేశాంగ శాఖ మరియు పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ అధికారులు అంతర్జాతీయ వేదికలపై స్పష్టం చేస్తూ వస్తున్నారు. హార్ముజ్ జలసంధి సంక్షోభం లాంటి సవాళ్లను తట్టుకోవడానికి భారత్ కేవలం రష్యా ఆయిల్పైనే కాకుండా, ప్రధాని మోదీ ప్రస్తుత ఐరోపా పర్యటనలో నార్డిక్ దేశాలతో కుదుర్చుకున్న “గ్రీన్ టెక్నాలజీ అండ్ ఇన్నోవేషన్ స్ట్రాటజిక్ పార్టనర్షిప్” లాంటి ఒప్పందాల ద్వారా పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల వైపు వేగంగా అడుగులు వేయాలి. అప్పుడే ఇటువంటి అంతర్జాతీయ ఇంధన సంక్షోభాల నుండి భారత్ దీర్ఘకాలికంగా తనను తాను కాపాడుకోగలదు.
